Studiedag, Vrije Academie

Inleiding studiedag Aristoteles’ Ethica Nicomachea

(Het onderstaande ter inleiding voor de studiedag over Aristoteles Ethica Nicomachea voor de Vrije Academie. Zie de agenda voor data en locaties)

Aristoteles, geboren in 384 v. Christus te Stageira, was een Macedoniër en zoon van de hofarts Nicomachus. Op jonge leeftijd vertrok hij naar Athene om daar onderwijs te genieten aan de zogenaamde ‘Academie’ van Plato. Later zou hij deze Academie gedag zeggen, om na enkele omzwervingen en prestigieuze docentschappen (o.a. aan Alexander, de zoon van de Macedonische koning) in 335 te Athene zijn eigen school te stichten, met de naam ‘het Lyceum’.

De tekst van de Ethica Nicomachea is vermoedelijk ontstaan tussen 335 en 323 voor Christus, als collegenotitie voor een vak dat Aristoteles doceerde. Dit verklaart waarom de tekst (zoals de andere teksten van Aristotels) zo uitzonderlijk bondig is, terwijl we weten dat Aristoteles ook prachtig kon schrijven wanneer hij dat wilde. 

De tekst van Aristoteles behandelt het goede leven. Inmiddels zijn er ruim 2000 jaar verstreken. De antiek Griekse wetenschap is totaal achterhaald, en ook onze samenleving ziet er volkomen anders uit. Europa is door de Christelijke religie, Copernicaanse revolutie, Verlichting, Industriële Revolutie, de Eerste en Tweede Wereldoorlog heengegaan. De wereldbevolking is toegenomen van 150,000,000 personen tot ruim 7,148,000,000 (een groei van 4700%). De culturen op de aarde staan met elkaar en hun verleden in contact.

Ten aanzien van de Griekse oudheid lijkt alles anders en nieuw: hoe zou een tekst van 2000 jaar geleden over ‘het geslaagde leven’ ons iets te zeggen kunnen hebben?

Maar de zaak ligt complexer. Het moderne denken over ethiek is tot op grote hoogte relativistisch: het stelt dat ethische normen van tijdperk tot tijdperk, of van cultuur tot cultuur, verschillen. Aan deze relativiteit wordt ook geen duidelijke begrenzing waargenomen. Alles in de ethiek verschijnt als mening en conventie.

Zoals wordt opgemerkt door iemand als MacIntyre lijkt dit relativisme dodelijk te zijn voor iedere mogelijkheid om gezamenlijk een zinvolle discussie te voeren over het goede leven. ‘Uit nature’ zouden alle levens immers evengoed zijn (of noch goed noch slecht, voorbij goed en kwaad).

Het is deze uitdaging die door enkele moderne auteurs als Martha Nussbaum en Christine Korsgaard wordt aangegaan. Zij menen dat juist het werk van Aristoteles de mogelijkheid biedt om heden ten dage normatieve ethiek te bedrijven. Aristoteles is in dat opzicht niet achterhaald, maar juist van groot belang voor een modern mens die moeite heeft na te denken over ethiek. Daarbij functioneert Aristoteles als een opzet tot een humantische ethiek.

Onze vraag luidt daarbij: hoe werkt dat? Werkt het überhaupt?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s